|شلاق‌های خاردار سرمایه‌داری بر تن زنان

رمزیه نیازی

موضوع نخست “تک همسری” است که فردریک انگلس به آن پرداخته. این نظام ظاهرا تک همسری است ولی در حقیقت برای هردو جنس مساویانه در نظر گرفت. کتاب زنان در جامعه حاوی مقاله‌های فردریک انگلس، کلارا زتکین، ئولین رید و الکساندر کولنتای در رابطه به زنان در جامعه بر اساس نظام های اقتصادی _ اجتماعی است که موضوع زن بودن و طبقه ی فروتر و فراتر بودن زنان را با دلایل متفاوت از زاویه های گوناگون مورد بررسی قرار داده. نشده چون این نظام بازهم مثل ازدواج های زوجی و چند همسری به مردان اجازه میدهد که بر علاوه ی زن خودش، چند تا معشوقه و برده ی جنسی هم داشته باشد بی آنکه زنش کوچکترین اعتراض را داشته باشد. در مقابل، زن اصلا حق انجام چنین کاری را ندارد. باید با دهن بسته در کنار همسر خیانت آشکارایش را ببیند.

نظر به مقاله انگلس این نظام در راستای منافع مرد و جامعه مرد سالار از تراکم زیاد پول در اختیار مرد بوجود آمد. طوری که ئولین رید هم در این مورد می گوید: “ذهن و هوش زن زیر بار خانه داری توسعه نیافت با از دست دادن سرنوشت، زنان ارضاء جنسی و زندگی عشق آمیز شان را هم از دست دادند. ازدواج تک همسری از همان اولش هم فقط برای زنان تک همسری بود و اگر به شوهر خیانت میکردند، مجازات میشدند”. (ص 96)
انگلس ازدواج تک همسرس را با فحاشی و شهوترانی جنسی دو وجود جدا ناپذیر می داند در حالی که این امر، خود مشروعیت بخشیدن به این امر است زیرا در سه نوع ازدواج زوجی، چند همسری و تک همسری رابطه ی مرد با زنان به یک میزان است فقط با تفاوت ظاهر که در ازدواج چند همسری و زوجی، رسما ازدواج میکرده و در ازدواج تک همسری، به گونه ی غیر رسمی معشوق و برده جنسی داشته اند.

موضوع دوم نقش سرمایه داری در نابودی جایگاه زنان در جامعه هست که محور بحث همه نویسندگان این کتاب همین بوده. نظر به قول انگلس نظام سرمایه داری در به بردگی کشاندن زنان نقش خیلی مهم و اساسی دارد زیرا سرمایه هنگفت وقتی در دست سرمایه دار(مرد) باشد، طبیعی است که زن حد اقل برای سیر کردن شکم خود هم که شده، بردگی را بپذیرد زیرا نظام حاکم اقتصاد در این نظام اکثرا در دست مرد است.
همه ی نویسندگان این کتاب در در چرایی شکست نظام مادر سالاری، قدرت زنان و سقوط جامعه اشتراکی، برپایی نظام سرمایه داری را مقصر میدانند.
آزادی جنسی موضوع سوم از این مجموعه را تشکیل می دهد ولی این آزادی مختص مردان است و زنان کوچک ترین سهمی در آن ندارند به قول انگلس در مقاله اش: “مردان حق داشتند همزمان چند زن بگیرند، زن شریکی با برادران خود داشته باشند و حتی دوستان شان می توانست با همسر شان رابطه داشته باشد”. در حالیکه یکی از این آزادی ها در دست زن نبود و حتی اگر یک عاشق دلسوخته ای هم داشت، اول باید با شوهرش صحبت میکرد و رضایت شوهرش را کسب می کرد که در غیر این صورت، بی وفایی همسر در نبود شوهرش محسوب میشد و این امری بود بی سابقه.
از سوی، انگلس در سراسر مقاله خود حکایت از برده ی جنسی بودن زنان و استفاده ابزاری از آنان در گذشته ها و یونان باستان دارد که نشان میدهد این آزادی سهم مردان بوده نه زنان.

طبقه ی فروتر
ئولین رید در یکی از مقاله های خود در این کتاب یادآور شده: یکی از افسانه های جالب جامعه ما این است که زن به لحاظ طبیعت فروتر است برای این که مسئولیت بزرگ کردن فرزندان شان را به عهده دارد. این قضیه روز به روز جدی تر میشود و زن در خانه زمینگیر شده و این باعث میشود که دست زن از اجتماع کوتاه شود و از نظر اجتماعی “هیچ کس” یا جنس دوم میشود. (ص 85) ابتدا با خواندن کتاب “اتاقی از آن خود” من هم اولین نکته که به ذهنم تلنگر زد همینه قضیه بارداری و زایمان و عادت ماهانه زنان بود که مدام با درد و مشقت جان فرسا همراه است ولی بعد از چند دقیقه قانع کننده نبود طوری که بازهم ئولین رید اشاره میکند: “در نظام زندگی اولیه زنان متوحش هم بچه می زاییدند ولی آزاد و مستقل بودند و از لحاظ رابطه جنسی هم آزادی داشتند پس مساله مادر بودن نمی تواند دلیل برای فرودست بودن باشد”. (همان)
به قول وی زنان همیشه ستمدیده و جنس دوم نبوده اند انسان شناسی یا مطالعه پیش از تاریخ و زیست شناسی برخلاف این دیدگاه را نشان میدهد. در جوامع بدوی زنان مساوی با مردان بودند و این از طرف مردان پذیرفته شده بود. تنزل مقام اجتماعی زن در جامعه درست مقارن بود با شکست مادر سالاری و غالب شدن پدرسالاری.
ئولین رید زنان را نخستین مربیان جامعه میداند و نقطه ی آغاز مادر سالاری و قدرت زن را هم از همین جا میداند: “مردان مدام سرگرم شکار بودند و اما زنان همیشه درگیر کشاوری و تولید ضروریات زندگی تا صنعت سفالگری و ادویه و غذا برای جامعه شان. جامعه بر اساس دو پایه اساسی استوار است؛ تولید مثل و تولید اجتماعی. چون زنان توانستند چرخ هردوی این تولید را در دست بگیرند، حاکمیت و رهبریت جوامع خودشان را نیز بدست گرفتند و زندگی اشتراکی برای شان کمک کننده بود” (ص 89).
ئولین رید در مقاله اش از رابرت بری فالت در این رابطه نقل قول میکند: “زنان رهبری شان را آسان بدست نیاوردند. زیرا آنان باز آفریننده ی زندگی نوین و فراهم کننده ی ضروریات زندگی بودن در مبارزه برای بقای زندگی، بزرگ کردن فرزندان شان فعالیت های کارگری را پیشه کردند و این نقش تازه آنان را بنیانگذاران و رهبران ابتدایی در زندگی ابتدایی کرد.” (ص 88)
اصطلاح مادر سالاری در سال 1816 پس از پژوهش باکوفن رواج یافت و مشوق پژوهشگران در رابطه موقعیت زن و جایگاهش شد.
ظاهرا “حق مادری” که در کتاب از آن یاد شده، هم مادران را به قدرت رسانده و هم باعث بر افتادن شان از قدرت شده؛ اول برای این که رابطه های جنسی آزاد و عادی بوده و پدران کودکان نامعلوم بودند، سبب تثبیت رهبری زنان در یک دوره شد که آنرا “حق مادری” نامیدند که نخستین رگه های مادر سالاری است و از طرف دیگر زن را جنس فروتر میدانند برای این که مادر است و بچه می زاید و از اجتماع و کار جدی دور است.

الکساندر کولنتای یکی از همین نویسنده هاست که در رابطه به زنان و مبارزه طبقاتی در جامعه نوشته.
از نظر وی مشکل حاد جنسی در هر سرزمین و کشوری وجود دارد بجز سرزمین های افسانوی و انسان مدام در خم و پیچ دریافتن راه حل برای این معضله بوده. این مشکلات حاد جنسی فقط شامل طبقه مرفه جامعه نمی باشد بلکه همه طبقه ها را به گونه های متفاوت درگیر کرده.
وی به فردگرایی انسان معاصر اشاره کرده و انسان را موجودی با قرن ها مبارزه ولی در پنجه های تنهایی حتی در شهرهای پرجمعیت میان دوستان به دور از عشق و در آرزوی عشق میداند طوری که زن و مرد در جستجوی همدیگر ولی دور از همدیگر هستند.
کوانتای از نابسامانی رابطه عشقی و احساسی میان زن و مرد را اینگونه می بیند: “همیشه معشوق را همه جانبه می طلبیم بی آن که ما توانای انجام ساده ترین قاعده ی عشقی باشیم”. و این مشکلات جنسی حاد بین زن و مرد را دارای سه عامل میداند و چنین می فرماید: “خود پرستی بیش از حد، ایده حق مالکیت زوج ها بر یکدیگر و عدم تساوی زن و مرد به لحاظ روانی و فیزیکی در همان حال که روح انسان معاصر را از حالت طبیعی خویش بیرون میکند، مسیر حل مشکلات جنسی را نیز مسدود می کند.” (ص 38)
ولی راه حلی که برای این بحران پیشنهاد می کند، جالب است و راه می برد به سوی نظام اقتصادی مردمی یا سوسیالیزم: “بحران جنسی بدون اصلاح اساس روان انسان و بدون افزایش نیروی بالقوه عشق ممکن نخواهد بود تغییر روان انسان ها بستگی تام به نظام اقتصادی- اجتماعی بر بنیاد های مردم گرایی دارد.” و تاکید بر این دارد که فقط زمانی گره از مشکلات جنسی گشوده خواهد شد که آزادی در ازدواج و زندگی مشترک به گونه ی واقعی انجام گیرد

با سپاس زیاد
رمزیه نیازی 1399/04/09